స్వయంభు వటవృక్షాంతర్గత శ్రీ వేంకటేశ్వర స్వామివారు

🌟 Today's Slokam

అధ్యాయం 2 — శ్లోకం 2.3

క్లైబ్యం మా స్మ గమః పార్థ నైతత్త్వయ్యుపపద్యతే । క్షుద్రం హృదయదౌర్బల్యం త్యక్త్వోత్తిష్ఠ పరంతప ॥

అర్థం:
పార్థా! ఈ నిస్సహాయతకు లోనవద్దు. ఇది నీకు తగదు. హృదయ బలహీనతను విడిచి లేచి నిలువు.

అధ్యాయం 1 — శ్లోకం 1.1

ధృతరాష్ట్ర ఉవాచ — ధర్మక్షేత్రే కురుక్షేత్రే సమవేతా యుయుత్సవః । మామకాః పాండవాశ్చైవ కిమకుర్వత సంజయ ॥

అర్థం:
ధృతరాష్ట్రుడు అడిగాడు: కురుక్షేత్రంలో యుద్ధానికి కూడిన నా కుమారులు మరియు పాండవులు ఏమి చేశారు సంజయా?

అధ్యాయం 1 — శ్లోకం 1.2

సంజయ ఉవాచ — దృష్ట్వా తు పాండవానీకం వ్యూఢం దుర్యోధనస్తదా । ఆచార్యముపసంగమ్య రాజా వచనమబ్రవీత్ ॥

అర్థం:
సంజయుడు చెప్పాడు: పాండవుల సైన్యాన్ని చూసిన దుర్యోధనుడు తన ఆచార్యుడు ద్రోణుని దగ్గరకు వెళ్లి ఇలా అన్నాడు.

అధ్యాయం 1 — శ్లోకం 1.3

పశ్యైతాం పాండుపుత్రాణామాచార్య మహతీం చమూమ్ । వ్యూఢాం ద్రుపదపుత్రేణ తవ శిష్యేణ ధీమతా ॥

అర్థం:
ఓ ఆచార్యా! మీ శిష్యుడైన ధృష్టద్యుమ్నుడు సరిగా అమర్చిన పాండవుల మహా సైన్యాన్ని చూడండి.

అధ్యాయం 1 — శ్లోకం 1.4

అత్ర శూరా మహేష్వాసా భీమార్జునసమా యుధి । యుయుధానో విరాటశ్చ ద్రుపదశ్చ మహారథః ॥

అర్థం:
ఈ సైన్యంలో భీముడు, అర్జునుడు సమానమైన మహా వీరులు ఉన్నారు. యుయుధానుడు, విరాటుడు, ద్రుపదుడు కూడా ఉన్నారు.

అధ్యాయం 1 — శ్లోకం 1.5

ధృష్టకేతుశ్చేకితానః కాశిరాజశ్చ వీర్యవాన్ । పురుజిత్ కుంతిభోజశ్చ శైబ్యశ్చ నరపుంగవః ॥

అర్థం:
ధృష్టకేతువు, చెకితానుడు, వీరుడైన కాశీరాజు, పురుజిత్, కుంతిభోజుడు, శైబ్యుడు వంటి మహావీరులు ఉన్నారు.

అధ్యాయం 1 — శ్లోకం 1.6

యుధామన్యుశ్చ విక్రాంత ఉత్తమౌజాశ్చ వీర్యవాన్ । సౌభద్రో ద్రౌపదేయాశ్చ సర్వ ఏవ మహారథాః ॥

అర్థం:
యుధామన్యుడు, ఉత్తమౌజుడు, అభిమన్యుడు మరియు ద్రౌపది కుమారులు అందరూ మహారథులు.

అధ్యాయం 1 — శ్లోకం 1.7

అస్మాకం తు విశిష్టా యే తాన్నిబోధ ద్విజోత్తమ । నాయకా మమ సైన్యస్య సంజ్ఞార్థం తాన్ బ్రవీమి తే ॥

అర్థం:
ఓ బ్రాహ్మణ శ్రేష్ఠా! ఇప్పుడు మా సైన్యంలో ప్రధాన నాయకులను మీకు చెబుతున్నాను.

అధ్యాయం 1 — శ్లోకం 1.8

భవాన్ భీష్మశ్చ కర్ణశ్చ కృపశ్చ సమితింజయః । అశ్వత్థామా వికర్ణశ్చ సౌమదత్తిస్తథైవ చ ॥

అర్థం:
మీరు, భీష్ముడు, కర్ణుడు, కృపాచార్యుడు, అశ్వత్థామ, వికర్ణుడు, సౌమదత్తుడు మా వైపు ఉన్నారు.

అధ్యాయం 1 — శ్లోకం 1.9

అన్యే చ బహవః శూరా మదర్థే త్యక్తజీవితాః । నానాశస్త్రప్రహరణాః సర్వే యుద్ధవిశారదాః ॥

అర్థం:
ఇంకా అనేక మంది ప్రాణాలను త్యజించడానికి సిద్ధమైన యుద్ధ నిపుణులు మా పక్షంలో ఉన్నారు.

అధ్యాయం 1 — శ్లోకం 1.10

అపర్యాప్తం తదస్మాకం బలం భీష్మాభిరక్షితం । పర్యాప్తం త్విదమేతేషాం బలం భీమాభిరక్షితం ॥

అర్థం:
భీష్ముడు రక్షిస్తున్న మా సైన్యం అపరిమితంగా ఉంది; భీముడు రక్షిస్తున్న వారి సైన్యం పరిమితమైనది.

అధ్యాయం 1 — శ్లోకం 1.11

అయనేషు చ సర్వేషు యథాభాగమవస్థితాః । భీష్మమేవాభిరక్షంతు భవంతః సర్వ ఏవ హి ॥

అర్థం:
మీరు మీ స్థానాల్లో నిలబడి అన్ని వైపులా భీష్ముడిని రక్షించండి.

అధ్యాయం 1 — శ్లోకం 1.12

తస్య సంజనయన్ హర్షం కురువృద్ధః పితామహః । సింహనాదం వినద్యోచ్చైః శంఖం దధ్మౌ ప్రతాపవాన్ ॥

అర్థం:
దుర్యోధనునికి ధైర్యం కలిగించేందుకు భీష్ముడు సింహనాదం చేసి శంఖం ఊదాడు.

అధ్యాయం 1 — శ్లోకం 1.13

తతః శంఖాశ్చ భేర్యశ్చ పనవానకగోముఖాః । సహసైవాభ్యహన్యంత స శబ్దస్తుములోఽభవత్ ॥

అర్థం:
అప్పుడే శంఖాలు, డప్పులు ఒకేసారి మోగి గొప్ప శబ్దం వినిపించింది.

అధ్యాయం 1 — శ్లోకం 1.14

తతః శ్వేతైర్హయైర్యుక్తే మహతి స్యందనే స్థితౌ । మాధవః పాండవశ్చైవ దివ్యౌ శంఖౌ ప్రదధ్మతుః ॥

అర్థం:
తెల్ల గుర్రాలు లాగుతున్న రథంలో కృష్ణుడు మరియు అర్జునుడు తమ దివ్య శంఖాలను ఊదారు.

అధ్యాయం 1 — శ్లోకం 1.15

పాంచజన్యం హృషీకేశో దేవదత్తం ధనంజయః । పౌండ్రం దధ్మౌ మహాశంఖం భీమకర్మా వృకోదరః ॥

అర్థం:
కృష్ణుడు పాంచజన్యాన్ని, అర్జునుడు దేవదత్తాన్ని, భీముడు పౌండ్రం అనే శంఖాన్ని ఊదారు.

అధ్యాయం 1 — శ్లోకం 1.16

అనంతవిజయం రాజా కుంతీపుత్రో యుధిష్ఠిరః । నకులః సహదేవశ్చ సుఘోషమణిపుష్పకౌ ॥

అర్థం:
యుధిష్ఠిరుడు అనంతవిజయం శంఖం ఊదాడు; నకులుడు, సహదేవుడు తమ శంఖాలను ఊదారు.

అధ్యాయం 1 — శ్లోకం 1.17

కాశ్యశ్చ పరమేష్వాసః శిఖండి చ మహారథః । ధృష్టద్యుమ్నో విరాటశ్చ సాత్యకిశ్చాపరాజితః ॥

అర్థం:
కాశీరాజు, శిఖండి, ధృష్టద్యుమ్నుడు, విరాటుడు, సాత్యకి వంటి మహావీరులు శంఖాలు ఊదారు.

అధ్యాయం 1 — శ్లోకం 1.18

ద్రుపదో ద్రౌపదేయాశ్చ సర్వశః పృథివీపతే । సౌభద్రశ్చ మహాబాహుః శంఖాన్ దధ్ముః పృథక్ పృథక్ ॥

అర్థం:
ద్రుపదుడు, ద్రౌపది కుమారులు, అభిమన్యుడు అందరూ తమ తమ శంఖాలు ఊదారు.

అధ్యాయం 1 — శ్లోకం 1.19

స ఘోషో ధార్తరాష్ట్రాణాం హృదయాని వ్యదారయత్ । నభశ్చ పృథివీం చైవ తుములో వ్యనునాదయన్ ॥

అర్థం:
ఆ శంఖధ్వని ధృతరాష్ట్రుని కుమారుల హృదయాలను కంపింపజేసింది.

అధ్యాయం 1 — శ్లోకం 1.20

అథ వ్యవస్థితాన్ దృష్ట్వా ధార్తరాష్ట్రాన్ కపిధ్వజః । ప్రవృత్తే శస్త్రసంపాతే ధనురుద్యమ్య పాండవః ॥

అర్థం:
యుద్ధం ప్రారంభం కాబోతున్నప్పుడు అర్జునుడు తన ధనుస్సును ఎత్తుకున్నాడు.

అధ్యాయం 1 — శ్లోకం 1.21

అర్జున ఉవాచ — సేనయోరుభయోర్మధ్యే రథం స్థాపయ మేఽచ్యుత ॥

అర్థం:
అర్జునుడు అన్నాడు: ఓ కృష్ణా! నా రథాన్ని రెండు సైన్యాల మధ్య ఉంచు.

అధ్యాయం 1 — శ్లోకం 1.22

యావదేతాన్ నిరీక్షేఽహం యోద్ధుకామానవస్థితాన్ । కైర్మయా సహ యోద్ధవ్యమస్మిన్ రణసముద్యమే ॥

అర్థం:
ఎవరితో యుద్ధం చేయాలో నేను చూడాలనుకుంటున్నాను.

అధ్యాయం 1 — శ్లోకం 1.23

యోత్స్యమానానవేక్షేఽహం య ఏతేఽత్ర సమాగతాః । ధార్తరాష్ట్రస్య దుర్బుద్ధేర్యుద్ధే ప్రియచికీర్షవః ॥

అర్థం:
దుర్యోధనునికి మద్దతుగా యుద్ధానికి వచ్చిన వారిని నేను చూడాలనుకుంటున్నాను.

అధ్యాయం 1 — శ్లోకం 1.24

సంజయ ఉవాచ — ఏవముక్తో హృషీకేశో గుడాకేశేన భారత । సేనయోరుభయోర్మధ్యే స్థాపయిత్వా రథోత్తమమ్ ॥

అర్థం:
సంజయుడు చెప్పాడు: అర్జునుడు చెప్పినట్లుగా కృష్ణుడు రథాన్ని రెండు సైన్యాల మధ్య ఉంచాడు.

అధ్యాయం 1 — శ్లోకం 1.25

భీష్మద్రోణప్రമുഖతః సర్వేషాం చ మహీక్షితామ్ । ఉవాచ పార్థ పశ్యైతాన్ సమవేతాన్ కురూనితి ॥

అర్థం:
కృష్ణుడు అన్నాడు: పార్థా! ఇక్కడ కూడిన కౌరవులను చూడుము.

అధ్యాయం 1 — శ్లోకం 1.26

తత్రాపశ్యత్ స్థితాన్ పార్థః పితౄనథ పితామహాన్ । ఆచార్యాన్ మాతులాన్ భ్రాతౄన్ పుత్రాన్ పౌత్రాన్ సఖీంస్తథా ॥

అర్థం:
అర్జునుడు తన బంధువులను యుద్ధభూమిలో చూసాడు.

అధ్యాయం 1 — శ్లోకం 1.27

శ్వశురాన్ సుహృదశ్చైవ సేనయోరుభయోరపి । తాన్ సమీక్ష్య స కౌంతేయః సర్వాన్ బంధూనవస్థితాన్ ॥

అర్థం:
రెండు వైపులా ఉన్న బంధువులను చూసి అర్జునుడు దిగులుపడ్డాడు.

అధ్యాయం 1 — శ్లోకం 1.28

కృపయా పరయావిష్టో విషీదన్నిదమబ్రవీత్ । అర్జున ఉవాచ — దృష్ట్వేమం స్వజనం కృష్ణ యుయుత్సుం సముపస్థితమ్ ॥

అర్థం:
అర్జునుడు అన్నాడు: కృష్ణా! యుద్ధానికి సిద్ధంగా ఉన్న నా బంధువులను చూసి నాకు దుఃఖం కలుగుతోంది.

అధ్యాయం 1 — శ్లోకం 1.29

సీదంతి మమ గాత్రాణి ముఖం చ పరిశుష్యతి । వేపథుశ్చ శరీరే మే రోమహర్షశ్చ జాయతే ॥

అర్థం:
నా అవయవాలు బలహీనంగా మారుతున్నాయి, నోరు ఎండిపోతోంది.

అధ్యాయం 1 — శ్లోకం 1.30

గాండీవం స్రంసతే హస్తాత్ త్వక్చైవ పరిదహ్యతే । న చ శక్నోమ్యవస్థాతుం భ్రమతీవ చ మే మనః ॥

అర్థం:
నా గాండీవం చేతి నుండి జారుతోంది; నా మనసు తడబడుతోంది.

అధ్యాయం 1 — శ్లోకం 1.31

నిమిత్తాని చ పశ్యామి విపరీతాని కేశవ । న చ శ్రేయోఽనుపశ్యామి హత్వా స్వజనమాహవే ॥

అర్థం:
కృష్ణా! నా బంధువులను చంపడం వల్ల నాకు మేలు కనిపించడం లేదు.

అధ్యాయం 1 — శ్లోకం 1.32

న కాంక్షే విజయం కృష్ణ న చ రాజ్యం సుఖాని చ । కిం నో రాజ్యేన గోవింద కిం భోగైర్జీవితేన వా ॥

అర్థం:
నాకు విజయం, రాజ్యం, సుఖాలు అవసరం లేదు.

అధ్యాయం 1 — శ్లోకం 1.33

యేషామర్థే కాంక్షితం నో రాజ్యం భోగాః సుఖాని చ । త ఇమేఽవస్థితా యుద్ధే ప్రాణాంస్త్యక్త్వా ధనాని చ ॥

అర్థం:
ఎవరి కోసం రాజ్యం కోరుతున్నామో వారు యుద్ధానికి సిద్ధంగా ఉన్నారు.

అధ్యాయం 1 — శ్లోకం 1.34

ఆచార్యాః పితరః పుత్రాస్తథైవ చ పితామహాః । మాతులాః శ్వశురాః పౌత్రాః శ్యాలాః సంబంధినస్తథా ॥

అర్థం:
ఇక్కడ గురువులు, తండ్రులు, కుమారులు, బంధువులు ఉన్నారు.

అధ్యాయం 1 — శ్లోకం 1.35

ఏతాన్న హంతుమిచ్ఛామి ఘ్నతోఽపి మధుసూదన । అపి త్రైలోక్యరాజ్యస్య హేతోః కిం ను మహీకృతే ॥

అర్థం:
మధుసూదనా! వీరిని చంపాలని నాకు లేదు.

అధ్యాయం 1 — శ్లోకం 1.36

నిహత్య ధార్తరాష్ట్రాన్ నః కా ప్రీతిః స్యాజ్జనార్దన । పాపమేవాశ్రయేదస్మాన్ హత్వైతానాతతాయినః ॥

అర్థం:
వారిని చంపితే మనకు పాపమే వస్తుంది.

అధ్యాయం 1 — శ్లోకం 1.37

తస్మాన్నార్హా వయం హంతుం ధార్తరాష్ట్రాన్ స్వబాంధవాన్ । స్వజనం హి కథం హత్వా సుఖినః స్యామ మాధవ ॥

అర్థం:
మన బంధువులను చంపి ఎలా సుఖంగా ఉంటాం?

అధ్యాయం 1 — శ్లోకం 1.38

యద్యప్యేతే న పశ్యంతి లోభోపహతచేతసః । కులక్షయకృతం దోషం మిత్రద్రోహే చ పాతకం ॥

అర్థం:
లోభంతో వారు తప్పు చూడకపోయినా మనం తెలుసుకోవాలి.

అధ్యాయం 1 — శ్లోకం 1.39

కథం న జ్ఞేయమస్మాభిః పాపాదస్మాన్నివర్తితం । కులక్షయకృతం దోషం ప్రపశ్యద్భిర్జనార్దన ॥

అర్థం:
కులనాశం వల్ల వచ్చే పాపం మనకు తెలుసు కదా.

అధ్యాయం 1 — శ్లోకం 1.40

కులక్షయే ప్రణశ్యంతి కులధర్మాః సనాతనాః । ధర్మే నష్టే కులం కృత్స్నమధర్మోఽభిభవత్యుత ॥

అర్థం:
కుటుంబం నాశనం అయితే ధర్మం నశిస్తుంది.

అధ్యాయం 1 — శ్లోకం 1.41

అధర్మాభిభవాత్ కృష్ణ ప్రదుష్యంతి కులస్త్రియః । స్త్రీషు దుష్టాసు వార్ష్ణేయ జాయతే వర్ణసంకరః ॥

అర్థం:
అధర్మం పెరిగితే కుటుంబ స్త్రీలు చెడిపోతారు.

అధ్యాయం 1 — శ్లోకం 1.42

సంకరో నరకాయైవ కులఘ్నానాం కులస్య చ । పతంతి పితరో హ్యేషాం లుప్తపిండోదకక్రియాః ॥

అర్థం:
వర్ణసంకరం వల్ల పితృదేవతలకు కర్మలు ఆగిపోతాయి.

అధ్యాయం 1 — శ్లోకం 1.43

దోషైరేతైః కులఘ్నానాం వర్ణసంకరకారకైః । ఉత్సాద్యంతే జాతిధర్మాః కులధర్మాశ్చ శాశ్వతాః ॥

అర్థం:
ఇలాంటి దోషాల వల్ల శాశ్వత ధర్మాలు నశిస్తాయి.

అధ్యాయం 1 — శ్లోకం 1.44

ఉత్సన్నకులధర్మాణాం మనుష్యాణాం జనార్దన । నరకే నియతం వాసో భవతీత్యనుశుశ్రుమ ॥

అర్థం:
ధర్మం నశించిన కుటుంబాలు నరకానికి వెళ్తాయని విన్నాము.

అధ్యాయం 1 — శ్లోకం 1.45

అహో బత మహత్పాపం కర్తుం వ్యవసితా వయం । యద్రాజ్యసుఖలోభేన హంతుం స్వజనముద్యతాః ॥

అర్థం:
రాజ్యలోభంతో మన బంధువులను చంపడానికి సిద్ధమయ్యాము — ఇది పెద్ద పాపం.

అధ్యాయం 1 — శ్లోకం 1.46

యది మామప్రతీకారం అశస్త్రం శస్త్రపాణయః । ధార్తరాష్ట్రా రణే హన్యుః తన్మే క్షేమతరం భవేత్ ॥

అర్థం:
నేను ఆయుధం లేకుండా ఉన్నప్పుడు వారు నన్ను చంపినా అది నాకు మంచిదే.

అధ్యాయం 1 — శ్లోకం 1.47

సంజయ ఉవాచ — ఏవముక్త్వార్జునః సంక్యే రథోపస్థ ఉపావిశత్ । విశృజ్య సశరం చాపం శోకసంవిగ్నమానసః ॥

అర్థం:
సంజయుడు చెప్పాడు: ఇలా చెప్పి అర్జునుడు విషాదంతో తన ధనుస్సును వదిలి రథంలో కూర్చున్నాడు.

అధ్యాయం 2 — శ్లోకం 2.1

సంజయ ఉవాచ — తం తథా కృపయావిష్టమశ్రుపూర్ణాకులేక్షణమ్ । విషీదంతమిదం వాక్యమువాచ మధుసూదనః ॥

అర్థం:
సంజయుడు చెప్పాడు: కృపతో నిండిపోయి కన్నీళ్లతో విచారంగా ఉన్న అర్జునునికి శ్రీకృష్ణుడు ఇలా అన్నాడు.

అధ్యాయం 2 — శ్లోకం 2.2

శ్రీభగవానువాచ — కుతస్త్వా కశ్మలమిదం విషమే సముపస్థితమ్ । అనార్యజుష్టమస్వర్గ్యం అకీర్తికరమర్జున ॥

అర్థం:
భగవానుడు అన్నాడు: అర్జునా! ఈ క్లిష్ట సమయంలో నీకు ఈ నిరుత్సాహం ఎలా వచ్చింది? ఇది ఆర్యులకు తగదు, స్వర్గానికీ దారి కాదు, అపకీర్తికరం.

🌟 Today's Slokam

అధ్యాయం 2 — శ్లోకం 2.3

అధ్యాయం 2 — శ్లోకం 2.4

అర్జున ఉవాచ — కథం భీష్మమహం సంక్యే ద్రోణం చ మధుసూదన । ఇషుభిః ప్రతియోత్స్యామి పూజార్హావరిసూదన ॥

అర్థం:
అర్జునుడు అన్నాడు: మధుసూదనా! భీష్ముడు, ద్రోణుడు వంటి పూజ్యులపై నేను యుద్ధంలో బాణాలు ఎలా సంధించగలను?

అధ్యాయం 2 — శ్లోకం 2.5

గురూనహత్వా హి మహానుభావాన్ శ్రేయో భోక్తుం భైక్ష్యమపీహ లోకే । హత్వార్థకామాంస్తు గురూనిహైవ భుఞ్జీయ భోగాన్ రుధిరప్రదిగ్ధాన్ ॥

అర్థం:
ఈ మహానుభావులైన గురువులను చంపకుండానే భిక్ష జీవనం మంచిది. వారిని చంపితే రక్తంతో కలిసిన భోగాలను అనుభవించాల్సి వస్తుంది.

అధ్యాయం 2 — శ్లోకం 2.6

న చైతద్విద్మః కతరన్నో గరీయో యద్వా జయేమ యది వా నో జయేయుః । యానేవ హత్వా న జిజీవిషామస్తేऽవస్థితాః ప్రధానీ మే ధృతరాష్ట్రాః ॥

అర్థం:
మాకు ఏది మంచిదో తెలియడం లేదు — మనం గెలుస్తామా లేక వారు గెలుస్తారా? వారిని చంపి మనం జీవించాలనుకోవడం లేదు.

అధ్యాయం 2 — శ్లోకం 2.7

కార్పణ్యదోషోపహతస్వభావః పృచ్ఛామి త్వాం ధర్మసమ్మూఢచేతాః । యచ్చ్రేయః స్యాన్నిశ్చితం బ్రూహి తన్మే శిష్యస్తేఽహం శాధి మాం త్వాం ప్రపన్నమ్ ॥

అర్థం:
కృపాబలహీనతతో నా స్వభావం దెబ్బతింది. ధర్మంపై అయోమయంలో ఉన్నాను. నాకు శ్రేయస్కరమైనది స్పష్టంగా చెప్పండి. నేను మీ శిష్యుణ్ణి.

అధ్యాయం 2 — శ్లోకం 2.8

న హి ప్రపశ్యామి మమాపనుద్యాద్ యచ్చోకముచ్ఛోషణమింద్రియాణామ్ । అవాప్య భూమావసపత్నమృద్ధం రాజ్యం సురాణామపి చాధిపత్యమ్ ॥

అర్థం:
నా ఇంద్రియాలను ఎండబెట్టే ఈ శోకాన్ని తొలగించేది ఏదీ కనిపించడం లేదు — భూమిపై సంపూర్ణ రాజ్యం దక్కినా కూడా.

అధ్యాయం 2 — శ్లోకం 2.9

సంజయ ఉవాచ — ఏవముక్త్వా హృషీకేశం గుడాకేశః పరంతప । న యోత్స్య ఇతి గోవిందముక్త్వా తూష్ణీం బభూవ హ ॥

అర్థం:
సంజయుడు చెప్పాడు: అర్జునుడు “నేను యుద్ధం చేయను” అని గోవిందునితో చెప్పి మౌనంగా నిలిచాడు.

అధ్యాయం 2 — శ్లోకం 2.10

తమువాచ హృషీకేశః ప్రహసన్నివ భారత । సేనయోరుభయోర్మధ్యే విషీదంతమిదం వచః ॥

అర్థం:
భారతా! రెండు సైన్యాల మధ్య విచారంగా ఉన్న అర్జునునితో హృషీకేశుడు స్వల్పంగా చిరునవ్వుతో ఇలా అన్నాడు.

అధ్యాయం 2 — శ్లోకం 2.11

శ్రీభగవానువాచ — అశోచ్యానన్వశోచస్త్వం ప్రజ్ఞావాదాంశ్చ భాషసే । గతాసూనగతాసూంశ్చ నానుశోచంతి పండితాః ॥

అర్థం:
భగవానుడు అన్నాడు: నీవు శోకించకూడని వారిపై శోకిస్తున్నావు. పండితులు జీవించి ఉన్నవారి గానీ, మరణించినవారి గానీ గురించి శోకించరు.

అధ్యాయం 2 — శ్లోకం 2.12

న త్వేవాహం జాతు నాసం న త్వం నేమే జనాధిపాః । న చైవ న భవిష్యామః సర్వే వయమతః పరమ్ ॥

అర్థం:
నేను లేనప్పుడో, నీవు లేనప్పుడో, ఈ రాజులు లేనప్పుడో ఎప్పుడూ లేదు. ఇకముందు కూడా మనం లేకపోవడం జరగదు.

అధ్యాయం 2 — శ్లోకం 2.13

దేహినోఽస్మిన్ యథా దేహే కౌమారం యౌవనం జరా । తదా దేహాంతరప్రాప్తిర్ధీరస్తత్ర న ముహ్యతి ॥

అర్థం:
శరీరంలో బాల్యం, యౌవనం, వృద్ధాప్యం వచ్చినట్లే ఆత్మ మరో శరీరాన్ని పొందుతుంది. ధీరుడు దీనిపై మోహపడడు.

అధ్యాయం 2 — శ్లోకం 2.14

మాత్రాస్పర్శాస్తు కౌంతేయ శీతోష్ణసుఖదుఃఖదాః । ఆగమాపాయినోఽనిత్యాస్తాంస్తితిక్షస్వ భారత ॥

అర్థం:
ఇంద్రియస్పర్శలు శీత-ఉష్ణ సుఖదుఃఖాలను ఇస్తాయి. అవి తాత్కాలికం — వాటిని సహించు.

అధ్యాయం 2 — శ్లోకం 2.15

యం హి న వ్యథయంత్యేతే పురుషం పురుషర్షభ । సమదుఃఖసుఖం ధీరం సోఽమృతత్వాయ కల్పతే ॥

అర్థం:
సుఖదుఃఖాలకు చలించని ధీరుడు అమృతత్వానికి అర్హుడు అవుతాడు.

అధ్యాయం 2 — శ్లోకం 2.16

నాసతో విద్యతే భావో నాభావో విద్యతే సతః । ఉభయోరపి దృష్టోఽంతస్త్వనయోస్తత్త్వదర్శిభిః ॥

అర్థం:
అసత్యానికి స్థితి లేదు; సత్యానికి నాశనం లేదు — తత్త్వజ్ఞులు ఇలా గ్రహించారు.

అధ్యాయం 2 — శ్లోకం 2.17

అవినాశి తు తద్విద్ధి యేన సర్వమిదం తతమ్ । వినాశమవ్యయస్యాస్య న కశ్చిత్కర్తుమర్హతి ॥

అర్థం:
ఈ జగత్తును వ్యాపించిన ఆత్మ అవినాశి — దానిని ఎవ్వరూ నాశనం చేయలేరు.

అధ్యాయం 2 — శ్లోకం 2.18

అంతవంత ఇమే దేహా నిత్యస్యోక్తాః శరీరిణః । అనాశినోఽప్రమేయస్య తస్మాద్యుధ్యస్వ భారత ॥

అర్థం:
శరీరాలు నశ్వరాలు; ఆత్మ నిత్యము. కాబట్టి యుద్ధం చేయి.

అధ్యాయం 2 — శ్లోకం 2.19

య ఏనం వేత్తి హంతారం యశ్చైనం మన్యతే హతమ్ । ఉభౌ తౌ న విజానీతో నాయం హంతి న హన్యతే ॥

అర్థం:
ఆత్మను చంపుతాడని అనుకునేవాడు గాని, చంపబడిందని అనుకునేవాడు గాని — ఇద్దరూ తెలియని వారు. ఆత్మ చంపదు, చంపబడదు.

అధ్యాయం 2 — శ్లోకం 2.20

న జాయతే మ్రియతే వా కదాచిన్ నాయం భూత్వా భవితా వా న భూయః । అజో నిత్యః శాశ్వతోఽయం పురాణో న హన్యతే హన్యమానే శరీరే ॥

అర్థం:
ఆత్మకు జన్మ లేదు, మరణం లేదు. అది నిత్యము, శాశ్వతము — శరీరం నశించినా అది నశించదు.

అధ్యాయం 2 — శ్లోకం 2.21

వేదావినాశినం నిత్యం య ఏనం అజమవ్యయం । కథం స పురుషః పార్థ కం ఘాతయతి హంతి కమ్ ॥

అర్థం:
ఆత్మ అవినాశి, నిత్యము అని తెలిసినవాడు ఎవరినైనా ఎలా చంపగలడు? ఎవరిని చంపినట్టు అవుతుంది?

అధ్యాయం 2 — శ్లోకం 2.22

వాసాంసి జీర్ణాని యథా విహాయ నవాని గృహ్ణాతి నరోఽపరాణి । తథా శరీరాణి విహాయ జీర్ణాన్యన్యాని సంయాతి నవాని దేహీ ॥

అర్థం:
మనిషి పాత బట్టలు విడిచి కొత్తవి ధరించినట్లే ఆత్మ పాత శరీరాన్ని విడిచి కొత్త శరీరాన్ని స్వీకరిస్తుంది.

అధ్యాయం 2 — శ్లోకం 2.23

నైనం ఛిందంతి శస్త్రాణి నైనం దహతి పావకః । న చైనం క్లేదయంత్యాపో న శోషయతి మారుతః ॥

అర్థం:
ఆత్మను ఆయుధాలు కోయలేవు, అగ్ని దహించలేడు, నీరు తడపలేడు, గాలి ఎండబెట్టలేడు.

అధ్యాయం 2 — శ్లోకం 2.24

అచ్చేద్యోఽయం అదాహ్యోఽయం అక్లేద్యోఽశోష్య ఏవ చ । నిత్యః సర్వగతః స్థాణురచలోఽయం సనాతనః ॥

అర్థం:
ఆత్మ కోయలేనిది, కాల్చలేనిది, తడవలేనిది, ఎండబెట్టలేనిది — అది నిత్యము, స్థిరము.

అధ్యాయం 2 — శ్లోకం 2.25

అవ్యక్తోఽయం అచింత్యోఽయం అవికార్యోఽయం ఉచ్యతే । తస్మాదేవం విదిత్వైనం నానుశోచితుమర్హసి ॥

అర్థం:
ఆత్మ అవ్యక్తము, ఆలోచనకు అందని, మార్పులేని దాని గురించి నీవు శోకించకూడదు.

అధ్యాయం 2 — శ్లోకం 2.26

అథ చైనం నిత్యజాతం నిత్యం వా మన్యసే మృతమ్ । తథాపి త్వం మహాబాహో నైవం శోచితుమర్హసి ॥

అర్థం:
నీవు ఆత్మను ఎప్పుడూ జన్మించే లేదా ఎప్పుడూ చనిపోతుందని అనుకున్నా కూడా శోకించాల్సిన అవసరం లేదు.

అధ్యాయం 2 — శ్లోకం 2.27

జాతస్య హి ధ్రువో మృత్యుః ధ్రువం జన్మ మృతస్య చ । తస్మాదపరిహార్యేఽర్థే న త్వం శోచితుమర్హసి ॥

అర్థం:
పుట్టినవానికి మరణం ఖాయం; మరణించినవానికి పునర్జన్మ ఖాయం — కాబట్టి శోకించకూడదు.

అధ్యాయం 2 — శ్లోకం 2.28

అవ్యక్తాదీని భూతాని వ్యక్తమధ్యాని భారత । అవ్యక్తనిధనాన్యేవ తత్ర కా పరిదేవనా ॥

అర్థం:
జీవులు మొదట అవ్యక్తం, మధ్యలో వ్యక్తం, చివర మళ్లీ అవ్యక్తం — ఇందులో శోకం ఎందుకు?

అధ్యాయం 2 — శ్లోకం 2.29

ఆశ్చర్యవత్పశ్యతి కశ్చిదేనమ్ ఆశ్చర్యవద్వదతి తథైవ చాన్యః । ఆశ్చర్యవచ్చైనమన్యః శృణోతి శ్రుత్వాప్యేనం వేద న చైవ కశ్చిత్ ॥

అర్థం:
ఎవరైనా ఆత్మను ఆశ్చర్యంగా చూస్తారు, చెప్పుతారు, వింటారు — అయినా దాని నిజ స్వరూపం చాలా మందికి తెలియదు.

అధ్యాయం 2 — శ్లోకం 2.30

దేహీ నిత్యమవధ్యోఽయం దేహే సర్వస్య భారత । తస్మాత్సర్వాణి భూతాని న త్వం శోచితుమర్హసి ॥

అర్థం:
ప్రతి శరీరంలో ఉన్న ఆత్మ నశించనిది — కాబట్టి ఎవరి గురించి శోకించకూడదు.

అధ్యాయం 2 — శ్లోకం 2.31

స్వధర్మమపి చావేక్ష్య న వికంపితుమర్హసి । ధర్మ్యాద్ధి యుద్ధాచ్ఛ్రేయోఽన్యత్ క్షత్రియస్య న విద్యతే ॥

అర్థం:
నీ క్షత్రియ ధర్మాన్ని పరిగణనలోకి తీసుకుంటే నీవు కంపించకూడదు. ధర్మయుద్ధం కంటే క్షత్రియునికి మించినది లేదు.

అధ్యాయం 2 — శ్లోకం 2.32

యదృచ్ఛయా చోపపన్నం స్వర్గద్వారమపావృతమ్ । సుఖినః క్షత్రియాః పార్థ లభంతే యుద్ధమీదృశమ్ ॥

అర్థం:
ఇలాంటి ధర్మయుద్ధం స్వర్గద్వారం లాంటిది — అదృష్టవంతులైన క్షత్రియులకు మాత్రమే ఇది దొరుకుతుంది.

అధ్యాయం 2 — శ్లోకం 2.33

అథ చేత్త్వమిమం ధర్మ్యం సంగ్రామం న కరిష్యసి । తతః స్వధర్మం కీర్తిం చ హిత్వా పాపమవాప్స్యసి ॥

అర్థం:
ఈ ధర్మయుద్ధాన్ని చేయకపోతే నీ ధర్మం, కీర్తి కోల్పోయి పాపం పొందుతావు.

అధ్యాయం 2 — శ్లోకం 2.34

అకీర్తిం చాపి భూతాని కథయిష్యంతి తేఽవ్యయామ్ । సంభావితస్య చాకీర్తిర్మరణాదతిరిచ్యతే ॥

అర్థం:
ప్రజలు నీ అపకీర్తిని ఎప్పటికీ మాట్లాడుతారు — గౌరవం ఉన్నవానికి అపకీర్తి మరణం కంటే ఎక్కువ.

అధ్యాయం 2 — శ్లోకం 2.35

భయాద్రణాదుపరతం మంస్యంతే త్వాం మహారథాః । యేషాం చ త్వం బహుమతో భూత్వా యాస్యసి లాఘవమ్ ॥

అర్థం:
మహావీరులు నీవు భయంతో యుద్ధం వదిలేశావని అనుకుంటారు.

అధ్యాయం 2 — శ్లోకం 2.36

అవాచ్యవాదాంశ్చ బహూన్వదిష్యంతి తవాహితాః । నిందంతస్తవ సామర్థ్యం తతో దుఃఖతరం ను కిమ్ ॥

అర్థం:
నీ శత్రువులు నీ శక్తిని అవమానిస్తూ మాటలు అంటారు — దానికంటే బాధ ఏది?

అధ్యాయం 2 — శ్లోకం 2.37

హతో వా ప్రాప్స్యసి స్వర్గం జిత్వా వా భోక్ష్యసే మహీమ్ । తస్మాదుత్తిష్ఠ కౌంతేయ యుద్ధాయ కృతనిశ్చయః ॥

అర్థం:
చనిపోతే స్వర్గం; గెలిస్తే భూమిని అనుభవిస్తావు — కాబట్టి లేచి యుద్ధానికి సిద్ధమవు.

అధ్యాయం 2 — శ్లోకం 2.38

సుఖదుఃఖే సమే కృత్వా లాభాలాభౌ జయాజయౌ । తతో యుద్ధాయ యుజ్యస్వ నైవం పాపమవాప్స్యసి ॥

అర్థం:
సుఖదుఃఖాలు, లాభనష్టాలు, జయాపజయాలను సమంగా చూసి యుద్ధం చేయి — పాపం రాదు.

అధ్యాయం 2 — శ్లోకం 2.39

ఏషా తేఽభిహితా సాంఖ్యే బుద్ధిర్యోగే త్విమాం శృణు । బుద్ధ్యా యుక్తో యయా పార్థ కర్మబంధం ప్రహాస్యసి ॥

అర్థం:
ఇప్పటివరకు జ్ఞానయోగం చెప్పాను; ఇప్పుడు కర్మయోగం విను — దీనితో కర్మబంధం నుంచి విముక్తి పొందుతావు.

అధ్యాయం 2 — శ్లోకం 2.40

నేహాభిక్రమనాశోఽస్తి ప్రత్యవాయో న విద్యతే । స్వల్పమప్యస్య ధర్మస్య త్రాయతే మహతో భయాత్ ॥

అర్థం:
ఈ మార్గంలో చేసిన ప్రయత్నం వృథా కాదు; కొద్దిగా చేసినా గొప్ప భయాల నుంచి రక్షిస్తుంది.

అధ్యాయం 2 — శ్లోకం 2.41

వ్యవసాయాత్మికా బుద్ధిరేకేహ కురునందన । బహుశాఖా హ్యనంతాశ్చ బుద్ధయోఽవ్యవసాయినామ్ ॥

అర్థం:
నిశ్చయమైన బుద్ధి ఉన్నవారికి లక్ష్యం ఒక్కటే ఉంటుంది; స్థిరతలేని వారి బుద్ధి అనేక దారుల్లో తిరుగుతుంది.

అధ్యాయం 2 — శ్లోకం 2.42

యామిమాం పుష్పితాం వాచం ప్రవదంత్యవిపశ్చితః । వేదవాదరతాః పార్థ నాన్యదస్తీతి వాదినః ॥

అర్థం:
వేదాల మాటల్లో మాత్రమే మునిగిపోయిన అవివేకులు భోగాలను వర్ణిస్తూ ఇతర సత్యాన్ని చూడరు.

అధ్యాయం 2 — శ్లోకం 2.43

కామాత్మానః స్వర్గపరా జన్మకర్మఫలప్రదామ్ । క్రియావిశేషబహులాం భోగైశ్వర్యగతిం ప్రతీ ॥

అర్థం:
ఇంద్రియాసక్తితో స్వర్గాన్నే లక్ష్యంగా పెట్టుకున్న వారు భోగాలకే ప్రాముఖ్యం ఇస్తారు.

అధ్యాయం 2 — శ్లోకం 2.44

భోగైశ్వర్యప్రసక్తానాం తయాపహృతచేతసామ్ । వ్యవసాయాత్మికా బుద్ధిః సమాధౌ న విధీయతే ॥

అర్థం:
భోగాలపై మోహం ఉన్నవారికి స్థిరమైన ధ్యానబుద్ధి కలగదు.

అధ్యాయం 2 — శ్లోకం 2.45

త్రైగుణ్యవిషయా వేదా నిస్త్రైగుణ్యో భవార్జున । నిర్ద్వంద్వో నిత్యసత్త్వస్థో నిర్యోగక్షేమ ఆత్మవాన్ ॥

అర్థం:
వేదాలు మూడు గుణాల పరిధిలో ఉంటాయి — నీవు వాటిని అధిగమించి సమత్వంతో నిలువు.

అధ్యాయం 2 — శ్లోకం 2.46

యావానర్థ ఉదపానే సర్వతః సంప్లుతోదకే । తావాన్సర్వేషు వేదేషు బ్రాహ్మణస్య విజానతః ॥

అర్థం:
ఎక్కడ నీరు సమృద్ధిగా ఉంటే బావి అవసరం తగ్గినట్లే, జ్ఞానానికి వచ్చినవారికి వేదాల ప్రయోజనం పరిమితం.

అధ్యాయం 2 — శ్లోకం 2.47

కర్మణ్యేవాధికారస్తే మా ఫలేషు కదాచన । మా కర్మఫలహేతుర్భూర్మా తే సంగోఽస్త్వకర్మణి ॥

అర్థం:
నీకు కర్తవ్యంపై హక్కు ఉంది — ఫలంపై కాదు. ఫలానికి ఆసక్తి లేకుండా కర్తవ్యాన్ని చేయి.

అధ్యాయం 2 — శ్లోకం 2.48

యోగస్థః కురు కర్మాణి సంగం త్యక్త్వా ధనంజయ । సిద్ధ్యసిద్ధ్యోః సమో భూత్వా సమత్వం యోగ ఉచ్యతే ॥

అర్థం:
ఫలాసక్తి విడిచి సమత్వంతో కర్తవ్యాన్ని చేయడం యోగం అని అంటారు.

అధ్యాయం 2 — శ్లోకం 2.49

దూరేణ హ్యవరం కర్మ బుద్ధియోగాద్ధనంజయ । బుద్ధౌ శరణమన్విచ్ఛ కృపణాః ఫలహేతవః ॥

అర్థం:
ఫలాపేక్షతో చేసే కర్మ తక్కువ స్థాయి — బుద్ధియోగాన్ని ఆశ్రయించు.

అధ్యాయం 2 — శ్లోకం 2.50

బుద్ధియుక్తో జహాతీహ ఉభే సుకృతదుష్కృతే । తస్మాద్యోగాయ యుజ్యస్వ యోగః కర్మసు కౌశలమ్ ॥

అర్థం:
సమబుద్ధితో ఉన్నవాడు పుణ్యపాపాలను దాటి పోతాడు — కర్మలో నైపుణ్యం యోగం.

భగవద్గీత ప్రవచనాలు

📖 శ్రీమద్భగవద్గీత